دانشگاه تربیت مدرس نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی 2322-4991 16 1 2026 05 10 Identification of Effective Flexible Design Concepts for Affordable Housing through the Research by Design Method شناسایی نو‌ایده‌های طراحی انعطاف‌پذیر موثر در مسکن استطاعت‌پذیر با استفاده از روش طراحی پژوهی 1 26 27799 10.48311/bsnt.2025.74999.0 FA انیسه خیاط خلقی دانشجوی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران ندا سادات صحراگرد منفرد استادیار دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران 0000-0002-7459-4900 سید عباس یزدانفر دانشیار دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران 0000-0002-0719-6961 Journal Article 2025 08 08 <strong>Aims: </strong>Providing affordable housing for social groups is one of society’s most pressing challenges. A flexible approach with diverse solutions can facilitate housing affordability. This study adopts a design-based research method, aiming to identify the most effective flexible design concepts for affordable housing.<br><br><strong>Method: </strong>A mixed-method approach is used. First, components of flexible and affordable housing design were identified using a descriptive method, and their relationships were established within a goal-content framework serving as the study’s theoretical basis. Then, through “research through design” method, 12 case studies emphasizing flexibility in affordable housing analyzed based on this framework, resulting in the extraction and classification of 30 design ideas.<br><br><strong>Findings: </strong>The most frequently cited ideas in these case studies include “modular design and open structures” (under the structural systems category), and “dry connections of prefabricated components which allow for modifications and repairs,” (under connection systems). Based on the context, several ideas combined and enhanced to develop new design concepts.<br><br><strong>Conclusion: </strong>The results show that the most impactful design concepts—based on the frequency of their influence on affordable housing components. Those listed as connecting repetitive modules to create divisible and expandable units that respond to social needs. Diverse configurations tailored to different sites for maximum utilization and adaptability. A core module with fixed and movable spaces to support variety and non-material needs. In addition, prefabricated modular structures integrated with vertical circulation elements and simple forms that harmonize with the surrounding environment. <strong>اهداف:</strong> تأمین مسکن قابل‌استطاعت برای گروه‌های اجتماعی از مهم‌ترین چالش‌های جامعه محسوب می‌شود. رویکرد انعطاف‌پذیری با راهکارهای متنوع می‌تواند سبب استطاعت‌پذیری مسکن گردد. این پژوهش با استفاده از روش طراحی‌پژوهی شکل‌گرفته، لذا هدف این پژوهش شناسایی موثرترین نوایده‌های‌طراحی انعطاف‌پذیر در مسکن استطاعت‌پذیر می‌باشد.<br><br><strong>روش ها:</strong> روش این پژوهش ترکیبی می‌باشد. ابتدا مؤلفه‌های طراحی مسکن انعطاف‌پذیر و استطاعت‌پذیر با روش توصیفی استخراج و ارتباط بین این دو دسته مؤلفه، در قالب جدول هدف-محتوا به‌عنوان چهارچوب‌نظری پژوهش برقرار‌شد. سپس با‌استفاده از روش «پژوهش از طریق طراحی»، ۱۲ نمونه‌مطالعاتی مسکن استطاعت‌پذیر با تأکید بر انعطاف‌پذیری، بر مبنای چهارچوب‌نظری تحلیل‌شد و 30 خردایده‌‌طراحی از این نمونه‌ها استخراج و دسته‌بندی شد. <br><br><strong>یافته‌ها: </strong>پرتکرارترین خرد‌ایده‌های‌طراحی در نمونه‌ها عبارتند از: طراحی مدولار و ساختار باز در دسته سیستم ساختاری، اتصال خشک قطعات پیش‌ساخته و امکان تغییر و تعمیر قطعات در دسته استفاده از اتصالات خشک. سپس متناسب با بستر طراحی، تعدادی خردایده انتخاب و با ترکیب و ارتقای آن‌ها، نوایده‌های‌طراحی شکل گرفتند.<br><br><strong>نتیجه‌گیری: </strong>نوایده‌های‌طراحی مستخرج ارزیابی شدند تا مشخص شود کدام می‌توانند کارآمدتر عمل کنند .نتایج نشان می‌دهد که نوایده‌های‌طراحی از نظر فراوانی اثرگذاری بر مؤلفه‌های مسکن استطاعت‌پذیر به‌ترتیب شامل: «اتصال مدول‌ها در راستای تولید انواع واحد مسکونی تفکیک‌پذیر و توسعه‌پذیر با ماژول‌های تکرارشونده و پاسخگو به نیازهای اجتماعی»، «پیکربندی متنوع در زمین‌های متنوع شهری برای دستیابی به حداکثر استفاده و آدرس‌پذیر بودن فضا»، «مدول پایه مشتمل بر فضاهای ثابت و متحرک جهت استفاده از تنوع لازم و تأمین بعد نیازهای غیرمادی» و «ساختار مدولار پیش‌ساخته تلفیقی با سیرکولاسیون عمودی با احجام ساده و هماهنگ با محیط‌زیست» می‌باشد.<br>  https://bsnt.modares.ac.ir/article_27799_a46e10627f49a5333cdcd0b700790f8b.pdf