نقش فناوری‌های دیجیتال در احیاء مواریث فرهنگی با رویکرد پایداری؛ نمونه موردی؛ مجموعه شیخ امین‌الدین جبرائیل در اردبیل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس
2 گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، شهر تهران
10.48311/bsnt.2026.116904.82883
چکیده
اهداف: این پژوهش با ارائه یک مدل تلفیقی نوآورانه برای حفاظت پایدار از میراث، فراتر از کاربردهای متعارف فناوری می‌رود. هدف تبدیل یک اثر حاشیه‌نشین به یک پلتفرم تعاملی فیزیکی-دیجیتال است. نوآوری کلیدی در چارچوب عملیاتی آن نهفته است که فناوری‌های واقعیت مجازی، افزوده و التقاطی را در چارچوب سخت‌گیرانه منشورهای بین‌المللی حفاظت تلفیق می‌کند تا شکاف سنتی بین حفاظت ایستا و توسعه اقتصادی را از بین ببرد.
 
روش‌ها: این مطالعه از راهبردی ترکیبی بهره گرفته است که شامل پژوهش‌های آرشیوی، ارزیابی انتقادی منشورهای بین‌المللی حفاظت، و برداشت‌های میدانی می‌شود. هدف از این بررسی، شناسایی و تحلیل محدودیت‌های حقوقی، فنی و فضایی و ارائه راهبردهای طراحی منطبق با استانداردهای جهانی میراث فرهنگی بوده است.
 
یافته‌ها: واقعیت مجازی امکان بازسازی بناهای تخریب شده یا آثار غیرقابل دسترس را فراهم می‌سازد، در حالی که اصالت مادی بافت تاریخی حفظ و تعامل کاربر با اثر تاریخی افزایش می‌یابد. موزه ترکیبی پیشنهادی از فناوری‌های واقعیت مجازی (واقعیت افزوده و التقاطی) بهره می‌گیرد تا بازسازی‌های تعاملی، شبیه‌سازی‌های آموزشی و نمایشگاه‌های دیجیتال را ارائه کند. این ادغام نه تنها تجربه بازدیدکنندگان را غنی می‌سازد، بلکه به محدودیت‌های ناشی از چارچوب‌های سخت‌گیرانه حفاظتی پاسخ می‌دهد.
 
نتیجه‌گیری: فناوری دیجیتال نباید صرفاً ابزاری کمکی تلقی شود، بلکه باید به‌مثابه یک راهبرد جامع در نظر گرفته شود که قادر است دوگانگی سنتی میان حفاظت ایستا و توسعه اقتصادی را بازپیکربندی کند. با تبدیل بقعه شیخ امین‌الدین به یک پلتفرم دیجیتال تعاملی، این پژوهش الگویی تعمیم‌پذیر برای حفاظت از میراث تاریخی کم‌تر مورد توجه، ارتقای گردشگری فرهنگی و حمایت از مدیریت پایدار میراث معرفی می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


تیمورتاش سعید، حناچی پدرام، طالبیان محمدحسن. ظرفیت‌های میراث فرهنگی در توسعه اقتصادی محلی پایدار. مطالعات معماری ایران. ۱۴۰۰؛ ۱۰(۲۰): ۱۹۵-۲۱۲. https://jias.kashanu.ac.ir/article_111876.html
علیزاده فرهاد، معتمدمنش محمد، دانشجو خسرو. میراث معماری مدرن تهران: چالش حفاظت، معاصرسازی و مالکیت خصوصی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۴؛ ۱۵(۲): ۶۳-۸۲. https://bsnt.modares.ac.ir/article_1022.html
ایرانیشاد علیرضا، حبیب فرهاد. بازپیوند به زمینه: معاصرسازی مبتنی بر مکان و بازاستفاده خانه‌های ارزشمند تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛ ۱۱(۲): ۱-۲۶. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23224991.1400.11.2.1.6
محمدی‌یگانه بهزاد، اسلامی پریکانی الهام، اسلامی پریکانی سارا. نقش ابزارهای تبلیغاتی در بازاریابی و جذب گردشگر (مطالعه موردی استان اردبیل). جغرافیای گردشگری. ۱۳۹۵؛ ۵(۲۰): ۱-۱۷. https://sanad.iau.ir/Journal/gjts/Article/999548
علیزاده صولا مهدی، نوری سمیرا. یادگاری‌نویسی‌های دوره قاجار در آرامگاه شیخ امین‌الدین جبرائیل. مطالعات تاریخی نوین. ۱۳۹۳؛ ۹(۶): ۶۳-۷۲. https://www.magiran.com/p1389336
مقصود محمد، نصر طاهر. فناوری‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات و راهبرد سبز برای معاصرسازی سیلوی تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛ ۱۲(۱): ۱-۱۹. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23224991.1401.12.1.2.2
منصوری رضا، نصر طاهر. بررسی تأثیر بازدید مجازی در درک ارزش معماری توسط دانشجویان؛ مطالعه موردی ساختمان پیتر بهرنس در هنرستان تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛ ۱۲(۳): ۱۲۲-۱۴۰. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23224991.1401.12.3.6.0
شاه‌محمدی سلمانی علی، بخشنده‌فرد حسین، مرادی علی. نقش بازآفرینی مجازی در حفاظت از بناهای تاریخی؛ مطالعه موردی ایوان موزاییک بیشاپور. مطالعات معماری ایران. ۱۳۹۸؛ ۸(۱۵): ۱۴۳-۱۵۴. https://doi.org/10.22052/1.15.143
رونق الهام، زندیه مهسا. رویکرد دیجیتال در بازتعریف طراحی تزئینات معماری اسلامی با الهام از آموزه‌های قرآن. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۹؛ ۱۰(۴): ۲۵۵-۲۶۳. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23224991.1399.10.4.3.5
مولایی محمد، جدیری‌حیدری نسترن، همتی کاظم. معاصرسازی خانه‌های تاریخی و توسعه گردشگری پایدار؛ مطالعه موردی عمارت ارباب هرمز تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛ ۱۱(۲): ۴۹-۶۵. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23224991.1400.11.2.3.8
سادات بهرامی مریم. بررسی روندهای هنر و فناوری در معماری دیجیتال و تأثیر آن بر تعاملات فرهنگی. تجلی هنر در معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛ ۱(۲): ۳۲-۴۶.
ربیعی محمد، رضایی شریف‌آبادی سارا. دیجیتالی‌سازی اشیای فرهنگی در حوزه میراث فرهنگی (کتابخانه‌ها، آرشیوها و موزه‌ها). مطالعات پژوهشی دانش. ۱۴۰۲؛ ۱(۲): ۲۰-۴۰.
سلیمانی حسین. تحلیل نقش الگوریتم‌های آینده‌پژوهی مبتنی بر هوش مصنوعی در تحول مدیریت موزه نسل ششم. بنیاد هنر؛ مطالعات موزه، حفاظت و تاریخ هنر. ۱۴۰۴؛ ۳(۶): ۱۳۵-۱۶۷.
بهنیافر عبدالرضا. جاذبه‌های گردشگری محوطه‌های تاریخی و تأثیر آن بر توسعه اقتصادی شهر دامغان. جغرافیای انسانی با رویکردهای نوین. ۱۴۰۰؛ ۱۳(۱): ۵۹۴-۶۱۹. https://sanad.iau.ir/en/Journal/geography/Article/858785
حناچی پدرام، ملازاده فاطمه، فدایی‌نژاد بهرام‌جرْدی سمانه. تدوین چارچوب مفهومی مدیریت مبتنی بر ارزش در مکان‌های فرهنگی و تاریخی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۶؛ ۷(۳): ۱-۱۴. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23224991.1396.7.3.4.3
پورنادری حسین. ساختمان‌های شهری اصفهان در دوره ظل‌السلطان. صفه. ۱۳۹۰؛ ۲۱(۲): ۱۳۷-۱۵۶. https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100345.html
ترک‌زبان شهاب، مرادی علی. معیارهای طراحی معماری در بافت‌های تاریخی اقلیم گرم و خشک. اقلیم گرم و خشک. ۱۳۹۲؛ ۱(۱): ۵۳-۶۶. https://smb.yazd.ac.ir/article_42.html
افشار کاوه. ایران در سفرنامه‌ها: مجموعه تصاویر سفرنامه اوژن فلاندن و پاسکال کوست. تهران: فرهنگسرای یساولی؛ ۱۳۷۴.
جاوادی‌نوده محمد، شاهچراغی علی، اندلیب علی. ارزیابی معماری بوم‌گرایانه در مناطق سرد؛ مطالعه موردی دو خانه سنتی اردبیل. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛ ۱۱(۱): ۱۵-۳۶. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23224991.1400.11.1.2.5
فلاحت محمدسعید، ارزَن زرین کیوان. رابطه هوشمندی و مکان: از معماری هوشمند تا مکان هوشمند. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۴؛ ۱۴(۴): ۲۵-۴۶. https://bsnt.modares.ac.ir/article_1007_en.html
فرغ احسان، پناهی سحر، لعل‌بخش الهام، رضایی مهدی. تحلیل مفهوم اپیستمه معماری در پیوند با رسانه در عصر آنتروپوسن. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۴؛ ۱۴(۴): ۱۵۷-۱۷۲. https://bsnt.modares.ac.ir/article_1012.html
عابدینی حسین، آیوازیان سارا، دیبا داریوش. تبیین مدل نظری نقش معماری در ارتقای کیفیت فضاهای عمومی به‌عنوان میراث شهری معاصر. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛ ۱۴(۳): ۴۳-۶۲. https://bsnt.modares.ac.ir/article_1001.html
شکری یزدان‌آباد سارا، رفیعیان مجید. نقش برنامه‌ریزی تعاملی در برنامه‌ریزی شهری معاصر از دید متخصصان. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛ ۱۴(۳): ۸۱-۱۰۴. https://bsnt.modares.ac.ir/article_1003.html
جوان مجیدی جلال، مسعود محمد، مطلبی غلامرضا. عوامل بهبود پایداری اجتماعی در بازآفرینی مناطق فرسوده شهری؛ مطالعه تطبیقی بافت تاریخی و حاشیه‌ای اردبیل. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری‌های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۹؛ ۱۰(۱): ۳۳-۴۲. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23224991.1399.10.1.2.8

  • تاریخ دریافت 19 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 13 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 20 بهمن 1404