شهر سالم و شهروند مسئول: چارچوبی جامع برای هم‌افزایی اخلاق اسلامی و آموزش محیط زیست

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی سمنان، سمنان، ایران
2 استادیار گروه برنامه ریزی، مدیریت و آموزش محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.48311/bsnt.2026.119385.82924
چکیده
اهداف: در نظام مدیریت شهری پایدار، نقش شهروندان در هدایت، نظارت و مشارکت در شکل‌دهی به آینده شهر به‌عنوان یکی از ارکان اساسی و غیرقابل جایگزین پذیرفته شده است. هدف کلی این پژوهش آن است که نشان دهد آموزش اثربخش مفاهیم زیست‌محیطی مستلزم درک عمیق و دقیق از الگوی مدیریت شهری شهروند‌مبنا است. بر این اساس، هدف اصلی پژوهش ترسیم چارچوبی شهروند‌مبنا برای هم‌افزایی میان اخلاق اسلامی و آموزش محیط زیست است.

روش ها: این پژوهش بر اساس نظریه انتقادی، ادبیات موضوع و نظریه های رقیب را در چارچوب پارادایم آزادپژوهی و راهبرد استدلال منطقی نقد می کند. فاصله میان دانسته های فعلی تا دستاورهای پژوهش در سه مرحله شامل 1- نقد، 2- نقض و 3- طرح طی می شود.

یافته ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که مهم‌ترین چالش‌های شناسایی‌شده در رویکرد انتقادی به ادبیات موضوع را می‌توان در دو دسته اصلی طبقه‌بندی کرد. نخست، ضعف نظری؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از مطالعات، تبیین مفهومی عمیق و روشنی از ماهیت «شهروند مسئول» ارائه نکرده‌اند و به‌طور مشخص توضیح داده نشده است که چرا شهروندان باید پذیرش مسئولیت شهروندی را بر عهده گیرند. دوم، ضعف عملی؛ به این معنا که نظریه‌های موجود فاقد چارچوب‌های عملیاتی مؤثر برای ایجاد پیوند میان نقش شهروند و نظام مدیریت شهری بوده و از کارآمدی اجرایی کافی برخوردار نیستند.

نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد که برای تحقق نظری و عملیاتی تعامل میان شهروند مسوول و نقش وی در شهر سالم، لازم است چارچوبی جامع برای هم‌افزایی اخلاق اسلامی و آموزش محیط زیست ترسیم و اجرایی شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آدم زاده عفت. تئوری تربیت شهروند موثر از منظر نهج البلاغه با تأکید بر استراتژی داده بنیاد متنی. آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث. 1401; 8(1):213-235. https://iued.ilam.ac.ir/article_701594.html
 ایزانلو مهدی، اسدی ساروی سیدمحسن، مشاری محمد. تغییر کاربری اراضی کشاورزی و باغی تأثیر آن بر توسعه پایدار در حوزه نفوذ شهرستان شهریار. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۲):۲۵-۳۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-58622-fa.html
بیروتی ع. ارتقاء شاخص‌های حکمروایی خوب شهری با استفاده از رویکرد خانه شهروند در گناوه و تعمیم به شهرهای زیر 100 هزار نفر جمعیت. نشریه عمران و پروژه. 1403؛6(3):2650. https://doi.org/10.22034/cpj.2024.453187.1272
تنهایی، علیرضا. آسیب‌شناسی نقش‌آفرینی دانشگاه در پرورش شهروند مسئولیت‌پذیر و راه‌کارهای بهسازی آن. مطالعات منابع انسانی. 1400؛11(4):129-148. در دسترس از: https://www.sid.ir/paper/384218/fa
 جعفری مصطفی, عالی پور حسن. مسئولیت کیفری شهرداری نسبت به آسیب‌های جسمانی ناشی از آلودگی هوا. حقوقی دادگستری, 1401; 86(120): 73-93. https://www.jlj.ir/article_253138.html
 خندانی عباسعلی، ایمان زاده علی، رنجدوست شهرام. تحلیل محتوای میزان توجه به مؤلفه‌های تربیت شهروند بوم‌شناختی در کتب مطالعات اجتماعی دوره متوسطه اول. فصلنامه علمی آموزش محیط زیست و توسعه پایدار, 1401؛10(3): 87-97.  https://ee.journals.pnu.ac.ir/article_8857.html
رشیدی زهرا. طراحی و تبیین الگوی برنامه درسی شهروند جهانی در آموزش عالی ایران؛ رویکرد میان‌رشته‌ای. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی (دانش و پژوهش در علوم تربیتی برنامه‌ریزی درسی). ۱۳۹۹؛ ۱۷(۴۰):۵۲۷۱. Available from: https://www.sid.ir/paper/384218/fa
صالحی وحید، شریفی منصور، کریمیان‌دهقی حبیب‌الله. نقش دانش و مسئولیت‌پذیری شهروندان در سبک زندگی توسعه‌محور (مطالعه موردی 5 منطقه منتخب شهر تهران). مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی. 1399؛8(2):302-324. doi: 10.1001.1.23295599.1399.8.2.9.1
صنعتی تکتم، آهنچیان محمدرضا، کرمی مرتضی، اصغرپورماسوله احمدرضا. عناصر برنامۀ درسی مطلوب برای توسعۀ کنشگری اجتماعی زنان از طریق آموزش‌وپرورش رسمی در ایران. اندیشه‌های نوین تربیتی. 1404؛21(4):143-162. https://doi.org/10.22051/jontoe.2023.42075.3692
 صنعتی، تکتم؛ آهنچیان، محمدرضا؛ کرمی، مرتضی؛ اصغرپورماسوله، احمدرضا. عناصر برنامۀ درسی مطلوب برای توسعۀ کنشگری اجتماعی زنان از طریق آموزش‌وپرورش رسمی در ایران. اندیشه‌های نوین تربیتی. 1404؛21(4):143-162. https://jontoe.alzahra.ac.ir/article_9054.html
 غفاری لشکناری اباذر، آقاجانی حسنعلی، گرجی پشتی مرضیه، تقی‌پوریان محمدجواد. شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های پیشران‌های شهروند فرهنگی. سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت. 1401؛5(4):500-508. در دسترس از: https://sid.ir/paper/985791/fa
قورچی بیگی, مجید, منصورآبادی, عباس, طاهری تهرانی, عرفان. کیفر در اندیشه‌ی هگل با تأکید بر ایده‌ی مسؤولیت جنایی شهروند منطقی. مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی, 1403; 54(1): 317-299. https://jqclcs.ut.ac.ir/article_98402.html
 محب‌الرحمان، محمدمهدی؛ حسینی، سید امراله. ابعاد فقهی-حقوقی «مسئولیت کارگزاران دولتی» در واکسیناسیون عمومی. پژوهش‌نامه فقه اجتماعی. 1403؛12(2):553-578. https://sj.isu.ac.ir/article_77130.html
محمدی، حمداله. تفسیر و تبیین مفهوم رسالت معلمی در زیست‌جهان دانشجومعلمان: تحلیلی بر بیانیه‌های فلسفه تدریس. نظریه و عمل در تربیت معلمان. ۱۵ دی ۱۴۰۴. در دسترس از: https://itt.cfu.ac.ir/article_4721.html?lang=fa
 مشاری محمد، پورفتح اله مائده. جایگاه استفاده از مصالح ساختمانی در حفظ یا تهدید منابع زیست محیطی شهر تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۱؛ ۲(۱): ۷۹-۹۰. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-11383-fa.html
 مشاری محمد، نظری سام. الهام از هندسه پنهان محیط زیست گیاهی و جانوری در برنامه‌ریزی منطقه‌ای زیست‌سازگار. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۹؛ ۱۰(۳): ۱۸۳-۱۹۱. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-43120-fa.html
 مقدادی محمد مهدی. مبانی مسئولیت مدنی دولت در برابر خسارات جبران نشده شهروندان با تأکید بر قاعده «ضمان حق مسلمان». آموزه‌های حقوق خصوصی کشورهای اسلامی, 1404; 2(2): 41-57. https://dplic.qom.ac.ir/article_4069.html
 مهدوی نژاد غلامحسین, مشاری محمد. مدل مفهومی شهر سالم با تاکید بر آموزه های اسلامی: تعامل محیط زیست سالم و بهزیستی معنوی. نقش جهان, 1403؛ 14(3): 125-146. https://bsnt.modares.ac.ir/article_1005.html
هجازی ر، سعادت نصیری س. مفاهیم شهروند شرکتی و مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها. حسابداری و منافع اجتماعی. 1393؛ 4(4): 163183. https://doi.org/10.22051/ijar.2015.2015

  • تاریخ دریافت 27 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 04 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 05 اردیبهشت 1405