دسترسی محیطی در معماری: چارچوبی مفهومی برای تحلیل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشکده معماری دانشگاه تهران
10.48311/bsnt.2026.121895.82959
چکیده
اهداف :مطالعات معماری و محیط عمدتاً بر کنترل شرایط محیطی، کیفیت محیط داخلی و تجربه کاربران متمرکز بوده‌اند و چگونگی سازمان‌دهی رابطه میان کاربران و پدیده‌های محیطی کمتر به‌عنوان موضوعی مستقل بررسی شده است. در نتیجه، چارچوبی مفهومی که بتواند این رابطه را مستقل از نوع پدیده محیطی توصیف و تحلیل کند، همچنان در ادبیات پژوهش غایب است. هدف این پژوهش، توسعه چارچوب مفهومی «دسترسی محیطی» برای توصیف و تحلیل شیوه‌های مختلف سازمان‌دهی دسترسی به پدیده‌های محیطی در فضاهای معماری است.
روش‌ها :پژوهش با رویکردی نظری و مبتنی بر مرور روایتی و تحلیل انتقادی ادبیات انجام شده است. با تحلیل انتقادی ادبیات مرتبط در حوزه‌های معماری، ادراک محیط و کنترل شرایط محیطی، مفهوم دسترسی محیطی تدوین و چارچوب تحلیلی آن بر پایه دو بعد «گستره فضایی» و «غنای پدیده‌های محیطی» صورت‌بندی شده است.
یافته‌ها :یافته‌ها نشان می‌دهد که مفهوم دسترسی محیطی امکان تحلیل نحوه سازمان‌دهی رابطه معماری و محیط را مستقل از تجربه، ادراک و رفتار کاربران فراهم می‌کند. ترکیب دو بعد پیشنهادی، الگوهای متفاوتی از سازمان‌دهی دسترسی محیطی را آشکار می‌سازد که هر یک امکان پاسخ‌گویی به اهداف طراحی متفاوت را فراهم می‌کنند و مبنایی برای توصیف و مقایسه رویکردهای گوناگونی ارائه می‌دهند.
نتیجه‌گیری: دسترسی محیطی به‌عنوان یک چارچوب نظری، تبیینی نو از نقش معماری در تنظیم رابطه انسان و محیط ارائه می‌دهد و می‌تواند به همگرایی رویکردهای کنترل محیطی و تجربه‌محور در تحلیل معماری و محیط کمک کند. این چارچوب مبنایی مفهومی برای تحلیل، مقایسه و توسعه پژوهش‌های آینده در حوزه رابطه معماری و محیط فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

رسول زاده مریم، مشاری محمد. اولویت شناسی در برنامه ریزی شهر سالم: تعامل شیمی نوین و رایانش مصالح سبز. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛۱۱(۱):۹۴-۱۰۵. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-49429-fa.html
رسول زاده مریم، مشاری محمد. رویکرد طراحی مبنا سلامت ساکنان در تعامل انتخاب مصالح ساختمانی و محیط زیست سالم. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۳):۱۲۹-۱۵۰. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-73856-fa.html
رضادوست دزفولی راضیه، تابان محسن، بزاززاده حسن. بررسی تهویه آپارتمان‌های اقلیم گرم و نیمه مرطوب. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۲):۸۵-۱۰۳. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-67755-fa.html
طاهری پریا، رسول زاده مریم. نقش سامانه‌های عامل‌محور در بهبود کارایی ابزارهای هوش مصنوعی در معماری داخلی با تاکید بر مفهوم ساختمان سالم. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۴؛ ۱۵(۲):۱۷-۳۶. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-80126-fa.html
مهدوی نژاد غلامحسین, مشاری محمد. مدل مفهومی شهر سالم با تاکید بر آموزه های اسلامی: تعامل محیط زیست سالم و بهزیستی معنوی. نقش جهان, 1403؛ 14(3): 125-146. https://bsnt.modares.ac.ir/article_1005.html
نوری عبداله، دانشجو خسرو، فرج اللهی راد امیر. مراحلِ تولیدِ اثر معماری در ارتباط با طبیعت با هدف تربیتِ متخصصین. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛ ۱۳(۳):۱۰۲-۱۲۸. https://bsnt.modares.ac.ir/browse.php?mag_id=1795&slc_lang=fa&sid=2
نوری عبداله، دانشجو خسرو. نقش طبیعت در سازگاری محیط با مخاطب در فضاهای اداری شهر همدان. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛ ۱۴(۲):۵۷-۹۸. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-74065-fa.html
نوری عبداله، دانشجو خسرو، فرج اللهی راد امیر. مراحلِ تولیدِ اثر معماری در ارتباط با طبیعت با هدف تربیتِ متخصصین. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛ ۱۳(۳): ۱۰۲-۱۲۸. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-71414-fa.html
فهومی منظر سلامت برمبنای مکانیزم‌های ادراکی/ تکاملی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛ ۱۳(۳): ۵۱-۶۵. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-66810-fa.html
نهری زهرا، معتمدمنش مهدی. نگاهی نو به افزایش کیفیت پروژه‌های دولتی در ایران با استفاده از فناوری‌های نوین. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛۱۴(۲):۴۱-۵۶. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-74129-fa.html
هاشمین سیدابوالفضل، زرکش افسانه، هیگراس گارسیا ایستر، سوزنچی کیانوش. تأثیر طرح کاشت درختان بر آسایش حرارتی انسان در مقیاس میکرواقلیم؛ نمونه موردی: محوطه دانشکده هنر دانشگاه تربیت مدرس. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛۱۲(۲): ۱۵۸-۱۳۸. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-61858-fa.html
یوسفیان سمیرا، پورجعفر محمدرضا، احمدپور کلهرودی نرگس. ارزیابی تاثیر فرم مجتمع‌های بلندمرتبه بر آسایش اقلیمی با تاکید بر جریان هوا. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۶؛ ۷(۲):۱۰-۱. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-1220-fa.html

  • تاریخ دریافت 16 فروردین 1405
  • تاریخ بازنگری 18 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 20 شهریور 1405