سیر تحول نگرش به رفتار محیطی در فضاهای عمومی شهری: مرور سیستماتیک

نوع مقاله : مروری سیستماتیک

نویسندگان
1 شهرسازی، هنر و معماری،تربیت مدرس، تهران، ایران
2 شهرسازی، هنر و معماری، تربیت مدرس، تهران، ایران
10.48311/bsnt.2026.119175.82925
چکیده
اهداف: رفتار محیطی به‌عنوان نمود حضور افراد در مکان، ابتدا در روان‌شناسی مورد توجه قرار گرفت و سپس در علوم محیطی، معماری، معماری منظر و شهرسازی، گسترش یافت. مطالعات اولیه عمدتاً بر مقیاس بنا متمرکز بودند، در حالی که توجه به رفتار محیطی در مقیاس فضاهای عمومی شهری، پس از سال 2010، شکل گرفت. هدف این پژوهش، دستیابی به درکی از نحوه مفهوم‌پردازی و تفسیر رفتار محیطی در فضاهای عمومی شهری، به‌عنوان مقیاسی کمتر مطالعه‌شده، تبیین این رفتارها و شناسایی راهکارهای مواجهه با چالش‌ها است.
روش‌ها: تعداد 92 منبع انگلیسی نمایه‌شده در پایگاه‌های Scopus و Web of Science، با استفاده از چارچوب PRISMA مرور شدند. مفاهیم با نرم‌افزار ATLAS.ti کدگذاری و تحلیل شدند.
یافته‌ها: مرور رفتارهای هدف، انواع فضاهای عمومی، گروه‌های مورد مطالعه، اهداف پژوهش و عوامل مؤثر بر رفتار نشان داد که بیشتر مطالعات بر رفتارهای دوستدار محیط زیست تمرکز داشته‌اند. گردشگران پرتکرارترین گروه بودند و فضاهای سبز شهری بخش قابل‌توجهی از زمینه‌های پژوهش را تشکیل دادند. عوامل مؤثر بر رفتار محیطی در چهار گروه عوامل فردی، محیطی، تعامل فردمکان و ساختاری طبقه‌بندی شدند.
نتیجه‌گیری: برخی عوامل، مانند جنسیت و قومیت، ثابت و غیرقابل‌تغییر، و برخی دیگر، مانند دسترسی‌پذیری، زیرساخت و آگاهی عمومی، قابل مدیریت و مداخله تشخیص داده شدند. این تمایز، امکان تأثیرگذاری بر رفتار از طریق راهبردهای مکانیرفتاری را نشان می‌دهد. غلبه مطالعات مربوط به رفتارهای دوستدار محیط زیست گردشگران در فضاهای سبز شهری بیانگر محوریت چالش‌های زیست‌محیطی است. بنابراین، اتخاذ رویکردی کل‌نگر و یکپارچه برای فهم و ارتقای رفتار محیطی در فضاهای عمومی شهری ضروری است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آقایی‌مهر معین، میرهاشمی‌نسب‌آستانه سیدصادق، دانشجو خسرو، خیاط زنجانی محمد. ﺗﻨﺎﻇﺮ ﺟﻠﻮهﻫﺎی ﻧﻮر در اﻧدیشهﻫﺎی ﺳﻬﺮوردی و ﻣﻌﻤﺎری دوره ﺻﻔﻮیه. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۷؛ ۸(۲):۱۲۳-۱۳۱. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-30714-fa.html
احمدنژاد کریمی مجید، آصفی مازیار، حقپرست فرزین. الگوی سازه ای و حرکتی سقف های باز و بسته شونده منحنی شکل توسط میله های متحرک. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۵؛۶(۳):۳۷-۲۷. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-6191-fa.html
اسدی ساروی سیدمحسن، ایزانلو مهدی، سیدعلی پور سیدخلیل. تدوین راهبردهای توسعه پایدار گردشگری در مناطق کویری شمال شرق استان کرمان. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛ ۱۲(۲):۹۴-۷۴. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-58643-fa.html
اسمعیلیان طوسی هدی، اعتصام ایرج. ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﻌﻤﺎری ﻣﯿﺮاث ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﮔﻮﻧﻪﺷﻨﺎﺳﯽ و دﺳﺘﻮرزﺑﺎن ﺷﮑﻞ ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ (ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻮردی ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎی ﻧﺴﺎﺟﯽ اﺻﻔﻬﺎن و یزد در دوره ﭘﻬﻠﻮی). نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۸؛۹(۱):۱۲-۱. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-31856-fa.html
امانی مصطفی، ایرنه دل موناکو آنا، ننچینی دینا. تحلیل امکان کاربرد نظریه گوستاوو جووانونی به عنوان الگوی اقدام در بافت قدیمی و کهن شهر تاریخی تبریز. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۴):۱-۲۴. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-72846-fa.html
انصاری ثمینه، عندلیب علیرضا. الگویی نوین برای ارزیابی میزان مشارکتی بودن طرح ها، نمونه: محله خوب بخت. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۵؛۶(۱):۵-۱۷. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-3203-fa.html
ایرانی شاد عارفه، حبیب فرح. پیوند دوباره با محله: معاصرسازی مکان مبنا و تغییرکاربری خانه های باارزش تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛ ۱۱(۲): ۱-۲۶. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-52189-fa.html
بهزادفر مصطفی، مزارعی محبوبه. کاربرد تکنیک نحو فضا در تحلیل بعد فضا؛ نمونه موردی: میدان رسالت تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۴):۵۱-۷۴. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-72108-fa.html
بیگلربیگی کیمیا، صفوی سیدعلی. ارتقاء کیفیت طراحی مسیر های پیاده در محدوده تاریخی و میراثی شهر تهران با هدف توسعه گردشگری فرهنگی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛۱۴(۳):۲۹-۴۲. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-74711-fa.html
پورجعفر محمدرضا، دهقانی فهیمه. نقش بازآفرینی مناظر فرهنگی بر ارتقای کیفیت زندگی شهروندی نمونه موردی: مجموعه زندیه شیراز. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۰؛۱(۱):۹۴-۸۱. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-7441-fa.html&sw=
پورجعفر علی، رنجبر احسان، خرمی علی. تببین مدل نوین کیفیت های طراحی شهری فضاهای شهری زیرزمینی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۶; ۷ (۳) :۹۴-۷۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-2088-fa.html
پورجعفر محمدرضا، تقوایی علی اکبر، معروفی سکینه. جایگاه فضاهای "مذهبی اسلامی" در طرح های توسعه شهری معاصر (بررسی طرح جامع تهران و طرح های تفصیلی ۵ منطقه از تهران). نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۱؛۲(۱):۳۰-۱۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-2086-fa.html
تقوایی علی اکبر، معروفی سکینه، پهلوان سمیه. ارزیابی تأثیر کیفیت محیط شهری بر روابط اجتماعی شهروندان مورد مطالعه: محله آبکوه شهر مشهد. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۲؛۳(۱):۵۴-۴۳. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-6106-fa.html
جلیلی صدرآباد سمانه، بلبلی شیوا. بررسی جایگاه مصالح در نمای شهری با استفاده از رویکرد توسعه پایدار شهری. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۶؛ ۷ (۲) :۴۹-۵۷. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-11018-fa.html
حقیقت‌بین مهدی، بیداربخت نیلوفر. اﻓﺰایش ﻣﺴﺮتﺑﺨﺸﯽ در اﺣﯿﺎی ﻣﻨﺎﻇﺮ ﭘﺴﺎﺻﻨﻌﺖ. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۸؛۹(۱):۶۵-۵۵. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-25953-fa.html
حناچی پیروز، ملازاده فاطمه، فدائی نژاد بهرامجردی سمیه. توسعه چارچوب مفهومی مدیریت ارزش‌مبنا در مکان‌های فرهنگی تاریخی (با نگاهی به فرهنگ اسلامی). نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۶؛۷(۳):۱۴-۱. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-5582-fa.html
خاتمی سیدمهدی. واکاوی چالش های هویت نماهای ساختمانی و نقش گروه‌های موثر در شکل‌گیری آن در شهر تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱; ۱۲(۳):۷۸-۶۳. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-59751-fa.html
خالقی فاطمه، علیزاده شبیر، عزیزی مجتبی. تلفیق مدل‌سازی اطلاعات ساختمان (BIM) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) به منظور توسعه شهر هوشمند. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛ ۱۲(۲): ۷۳-۴۶. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-57444-fa.html
دانشمندی محسن، تیزقلم زنوزی سعید، میرشاهزاده شروین. مقایسه انتقادی نظریه معاصرسازی در تجارب جهانی کیفیت بخشی به بافت های کهن شهری. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۱):۹۷-۱۲۲. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-66467-fa.html
دانشمندی محسن، تیزقلم زنوزی سعید، میرشاهزاده شروین. بررسی و تحلیل وضعیت معاصرسازی بناهای معاصر (۱۳۲۰ الی ۱۳۴۵) در کلانشهر تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛۱۴(۱):۹۰-۱۰۸.  https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-71071-fa.html
دشتکی نجمه، ماجدی حمید، حبیب فرح. تبیین چارچوب مولفه های پایداری شهری بر اساس مدل مفهومی شهر تعالی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛۱۱(۳):۱۲۷-۱۰۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-52576-fa.html
دنبلی سارا، کلانتری‌خلیل‌آباد حسین، آقاصفری عارف. ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﻮﻟﻔﻪﻫﺎی ﻫﻮیت ﻣﻨﻈﺮ ﺷﻬﺮی در ﺷﻬﺮﻫﺎی ایراﻧﯽ- اﺳﻼﻣﯽ، ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻮردی ﺷﻬﺮ ﺗﻬﺮان. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۷؛۸(۴):۲۳۰-۲۲۳. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-31770-fa.html
رحمانی هیوا، پورزرگر محمدرضا. بازشناخت ماهیت فضای معماری معاصر در میراث ایران زمین براساس خوانش فضای تغزل (فضای آشکار و پنهان) شعر حافظ. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛۱۴(۱): ۳۵-۴۷. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-63002-fa.html

  • تاریخ دریافت 30 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 21 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 05 خرداد 1405