تأثیر فرمهای هندسی نماهای معماری بعد از اسلام بر درک مقاومت سازه ای مخاطب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای معماری، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.(h.hossinian@modares.ac.ir)
2 استاد، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)(ansari-m@modares.ac.ir)
10.48311/bsnt.2025.116830.82879
چکیده
اهداف: تناسبات هندسی و فرم‌های به‌کاررفته در نماهای معماری تأثیر عمیقی بر احساسات، ادراک و واکنش‌های مخاطب دارند و به‌عنوان زبان بصری و بیانی بناها، درک مفهوم مقاومت و استحکام سازه‌ای را برای مخاطب شکل داده و تقویت می‌کنند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تأثیر فرم‌های هندسی در نماهای معماری پس از اسلام ایران بر درک مقاومت سازه‌ای مخاطب انجام گرفته است. در این تحقیق بررسی شد که آیا فرم‌های هندسی در نمای ساختمان می‌توانند تأثیری در درک مخاطب از میزان استحکام و پایداری سازه‌ای شوند.
روش‌ها: روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و پیمایشی با رویکرد کمی است. چهار شیوه معماری خراسانی، رازی، آذری و اصفهانی به‌صورت تطبیقی مورد بررسی قرار گرفتند. در مرحله نخست، ویژگی‌های هندسی و سازه‌ای هر شیوه استخراج شد و سپس میزان تأثیر هر مؤلفه با استفاده از روش آنتروپی شانون سنجیده، وزن‌دهی و مقایسه گردید.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که هندسه در معماری، علاوه بر عملکرد فنی، در ادراک روانی و بصری مخاطب از پایداری و مقاومت سازه‌ای نیز نقشی بنیادین ایفا می‌کند و می‌تواند در طراحی معاصر به‌عنوان الگویی برای ارتقای پایداری بصری و القای استحکام مورد استفاده قرار گیرد.
نتیجه‌گیری: نتایج حاکی از آن است که شیوه اصفهانی با طراحی‌های متقارن و پلان‌های چهارایوانی، شفافیت بیشتری در نمایش مقاومت سازه‌ای دارد. شیوه آذری نیز با ابعاد عظیم بناها و استفاده از تناسبات قوی، حس قدرت و استحکام را القا می‌کند. در مقابل، شیوه رازی به دلیل کمبود فرم‌های پیچیده و شیوه خراسانی با سادگی فرمی خود، در انتقال این درک سازه‌ای ضعیف‌تر عمل می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آقایی‌مهر معین، میرهاشمی‌نسب‌آستانه سیدصادق، دانشجو خسرو، خیاط زنجانی محمد. ﺗﻨﺎﻇﺮ ﺟﻠﻮهﻫﺎی ﻧﻮر در اﻧدیشهﻫﺎی ﺳﻬﺮوردی و ﻣﻌﻤﺎری دوره ﺻﻔﻮیه. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۷؛ ۸(۲):۱۲۳-۱۳۱. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-30714-fa.html
بایزیدی قادر، اعتصام ایرج، حبیب فرح، مختاباد امرئی مصطفی. جستاری بر تبیین دیدگاه های منطقه گرایی و سیر تحول آن ها در معماری معاصر. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۲؛۳(۱):۱۸-۷. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-9498-fa.html
بمانیان محمدرضا، درازگیسو سیدعلی، سالم پایا. بررسی تطبیقی کاربرد نماد و نشانه در آثار معماری دوره های صفوی و معاصر ایران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۲؛۳(۲):۲۱-۱۳. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-10222-fa.html
بمانیان محمدرضا، محمدی سحر. بررسی جایگاه گنبد در الگوهای کالبدی مساجد معاصر. نقش جهان-مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. 1393؛4(3):7-16. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-9276-fa.html
بهرامی پناه امیر، امیرزاده دانا الناز. جلوه های پایداری در معماری ایران؛ نمونه مطالعاتی: خانه مینایی تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛۱۱(۲):۱۰۰-۸۶. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-53523-fa.html
پورباقر سمیه. رویکردی طراحی مبنا به معماری سرآمد: تعامل هویت بومی و فناوری‌ها نوظهور. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۴):۱۱۱-۱۴۰. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-73303-fa.html
پورجعفر محمدرضا، دهقانی فهیمه. نقش بازآفرینی مناظر فرهنگی بر ارتقای کیفیت زندگی شهروندی نمونه موردی: مجموعه زندیه شیراز. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۰؛۱(۱):۹۴-۸۱. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-7441-fa.html&sw=
پورجعفر محمدرضا، تقوایی علی اکبر، معروفی سکینه. جایگاه فضاهای "مذهبی اسلامی" در طرح های توسعه شهری معاصر (بررسی طرح جامع تهران و طرح های تفصیلی ۵ منطقه از تهران). نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۱؛۲(۱):۳۰-۱۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-2086-fa.html
پورمحمد سها، مختاباد امرئی سید مصطفی، حبیب فرح. تجلی تعادل در صورت متکثر نور واحد در پنجره های ارسی شبستان مسجد نصیرالملک. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛ ۱۲(۲):۴۵-۲۱. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-53311-fa.html
تصدیقی شهاب‌الدین، خان‌محمدی محمدعلی، ترکاشوند عباس. کاوشی تطبیقی-تحلیلی در تفاوت‌های میان شواهد متنی و کالبدی مجموعه تاریخی شمسیه یزد. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛ ۱۴(۴):۱۰۵-۱۲۴. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-76800-fa.html
خسروی محمدباقر، بمانیان محمدرضا، سیفیان محمدکاظم. نقش هویت ساز قاعده لاضرر در شکل گیری الگوی معماری اسلامی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۲؛۳(۱):۳۰-۱۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-6265-fa.html
دشتکی نجمه، ماجدی حمید، حبیب فرح. تبیین چارچوب مولفه های پایداری شهری بر اساس مدل مفهومی شهر تعالی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛۱۱(۳):۱۲۷-۱۰۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-52576-fa.html
دنبلی سارا، کلانتری‌خلیل‌آباد حسین، آقاصفری عارف. ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﻮﻟﻔﻪﻫﺎی ﻫﻮیت ﻣﻨﻈﺮ ﺷﻬﺮی در ﺷﻬﺮﻫﺎی ایراﻧﯽ- اﺳﻼﻣﯽ، ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻮردی ﺷﻬﺮ ﺗﻬﺮان. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۷؛۸(۴):۲۳۰-۲۲۳. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-31770-fa.html
ذوالفقاری طهرانی مهدیه، مهدوی‌نژاد محمدجواد، انصاری مجتبی، منصوری بهروز. شاخص های موثر در بازتعریف معماری ایرانی به عنوان معماری زیست سازگار و دوستدار طبیعت. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛۱۴(۲):۱-۲۰. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-72457-fa.html
رحمانی هیوا، پورزرگر محمدرضا. بازشناخت ماهیت فضای معماری معاصر در میراث ایران زمین براساس خوانش فضای تغزل (فضای آشکار و پنهان) شعر حافظ. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛۱۴(۱): ۳۵-۴۷. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-63002-fa.html
رحیمی روح اله، حیدرنتاج وحید، نجاری الموتی یاسمن، انوری فر شیرین. بررسی گردشگری سبز و توسعه فرهنگی جوامع محلی با احیای میراث معماری صنعتی مازندران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛۱۲(۱): ۱۰۴-۸۴. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-58080-fa.html
رسول زاده مریم، مشاری محمد. اولویت شناسی در برنامه ریزی شهر سالم: تعامل شیمی نوین و رایانش مصالح سبز. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛۱۱(۱):۹۴-۱۰۵. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-49429-fa.html
رسول زاده مریم، مشاری محمد. رویکرد طراحی مبنا سلامت ساکنان در تعامل انتخاب مصالح ساختمانی و محیط زیست سالم. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۳):۱۲۹-۱۵۰. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-73856-fa.html
روحانی قوچانی فاطمه، دیبا داراب، نصیرسلامی محمدرضا. ارتقای حیات مدنی براساس وق فنامه مسجد-مدرسه سپهسالار (شهید مطهری) در گستره میدان بهارستان. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۷؛ ۸ (۲) :۹۱-۹۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-30710-fa.html
روحی صفورا، ولی‌بیگ نیما. ﺗﺤﻠﯿﻞ اﺛﺮ ﭘﻼن ﭼﻬﺎرﺑﺎغﻫﺎی ﭘﯿﺶ از ﺻﻔﻮی ﺑﺮ ﻃﺮاﺣﯽ ﭘﻼن ﺑﺎغﻫﺎی ﺻﻔﻮی ﻣﻮﺟﻮد اﺻﻔﻬﺎن. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۷؛۸(۴):۲۴۷-۲۴۱. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-31776-fa.html
رهبرنیا زهرا، روزبهانی رویا. تجلی نور خُرَّه با ابعادی هنری و عرفانی در معماری ایرانی- اسلامی با تاکید بر آراء شیخ شهاب الدین سهروردی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۳؛ ۴(۱):۷۴-۶۵. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-3960-fa.html
شمس غزاله، مشاری محمد. سلامت و پساپاندمی: فیلتر هوا از طریق پوسته‌ های ساختمان به عنوان غشاهای زیستی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های
طاهری پریا، رسول زاده مریم. نقش سامانه‌های عامل‌محور در بهبود کارایی ابزارهای هوش مصنوعی در معماری داخلی با تاکید بر مفهوم ساختمان سالم. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۴؛ ۱۵(۲):۱۷-۳۶. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-80126-fa.html
طهموری علی، منصوری بهروز، عزیزی شادی. وجه نمادین فناوری در تولید میراث معماری معاصر. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی ۱۴۰۱؛ ۱۲(۳):۴۱-۲۲. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-61722-fa.html
طهموری علی، منصوری بهروز، عزیزی شادی. وجوه تاثیرگذار فناوری نوین در شکل‌گیری نمای ساختمان های آیکونیک معاصر. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛۱۴(۱):۴۸-۶۵. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-70097-fa.html
قدمی مجید. نقش آموزش متوسطه در ارتقاء مهارت های زیبایی شناختی دانشجویان معماری نمونه های مورد بررسی: آموزش های گسسته در شاخه نظری و آموزش های پیوسته در هنرستان ها. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۰؛۱(۱):۲۰-۵. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-4592-fa.html
قائم گیسو. تاثیر معماری باغ های متقدم ایران بر معماری باغ های متاخر. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۶؛۷(۳):۷۸-۶۳. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-11319-fa.html
لطیفی محمد، دیبا داراب. داده کاوی ساختار فضایی مسکن بومی قاجار؛ نمونه موردی: خانه جنگجویان اصفهان. نقش جهان مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. 1399؛10(3):171-163. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-43890-en.html
متقی ملیکا، نوروز برازجانی ویدا، دهباشی شریف مزین. نقش تغییر کاربری در شبکه فضای میانوند و دینامیسم شهری؛ نمونه موردی: خانه‌های تاریخی تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛ ۱۱(۲): ۲۷-۴۸. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-53425-fa.html
محمدزاده رحمت، جوانرودی کاوان. بازطراحی فضاهای جمعی و خصوصی مسکن در ساختار شهر ایرانی - اسلامی مطالعه موردی مجتمع بهارستان ۲ سنندج. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۵؛ ۶(۲):۳۶-۴۷. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-8717-fa.html
مومنی کورش، سلطانی پریا. بررسی فرهنگ عاشورایی در مراکز تجمع بافت تاریخی شهر دزفول. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۷؛۸(۲):۱۳۳-۱۴۱. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-30715-fa.html
نظری سام، کاردار سعید. برنامه ریزی منطقه ای بیوفیلیک در مشکین دشت کرج با تاکید بر کاربرد فناوری های سبز. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛ ۱۳(۳): ۶۷-۸۵. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-70795-fa.html
نوری عبداله، دانشجو خسرو، فرج اللهی راد امیر. مراحلِ تولیدِ اثر معماری در ارتباط با طبیعت با هدف تربیتِ متخصصین. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛ ۱۳(۳): ۱۰۲-۱۲۸. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-71414-fa.html
نوری هرزویلی نسیم، سوزنچی کیانوش، حقیقت بین مهدی. ارائه مدل مفهومی منظر سلامت برمبنای مکانیزم‌های ادراکی/ تکاملی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛ ۱۳(۳): ۵۱-۶۵. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-66810-fa.html
یزدانی مائده، انصاری مجتبی، پورجعفر محمدرضا. آزمایشگاه زنده شهری به مثابه روشی برای گذار فرهنگی به معاصرسازی پایدار؛ نمونه موردی: محله جماران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛ ۱۲(۱):۴۰-۲۰. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-55950-fa.html
 

  • تاریخ دریافت 13 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 07 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 02 دی 1404