کندوکاو در نظام فضایی بافت تاریخی شوشتر با استفاده از تکنیک چیدمان فضا با هدف حفاظت میراث شهری

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان
1 گروه معماری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 گروه شهرسازی و مرمت، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران، نویسنده مسئول
3 گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.48311/bsnt.2026.118998.82917
چکیده
اهداف: تغییرات ساختاری در بافت شهری می‌تواند به تضعیف انسجام فضایی منجر شده و در نتیجه فرصت‌های تعامل اجتماعی کاهش یابد. هدف این پژوهش، کندوکاو در نظام فضایی بافت تاریخی شوشتر با استفاده از تکنیک چیدمان فضا و کاربرد آن در طراحی و بهسازی فضای شهری، به هدف حفاظت میراث شهری است که از طریق مقایسۀ مختصات فضاییزمانیِ سال‌های ۱۳۱۲ و ۱۴۰۳ ه.ش. به روشن‌سازی نقش این رویکرد در تدام و پایداری فضاهای اجتماعی می‌پردازد.
روش‌ها: روش توصیفی-تحلیلی ضمن استفاده از نرم‌افزار «UCL Depthmap» به منظور شبیه‌سازی، در این تحقیق استفاده گردیده است. این روش به درک بهتر نقش و اهمیت فضاهای شهری در پویایی و انسجام بافت‌های تاریخی کمک می‌کند.
یافته‌ها: خیابان‌کشی‌های دوران قاجار در بافت تاریخی شوشتر، هرچند در مقیاس محله‌ای انجام شده و بر فضاهای عمومی درون محلات تأثیرگذار بوده، شاخص‌های هم‌پیوندی، دسترسی و انسجام اجتماعی را تضعیف کرده‌اند. اما در کلان‌شهر کنونی و در مقیاس فرامحله‌ای، این خیابان‌کشی‌ها موجب گسترش بافت تاریخی به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از کل شهر گشته و در دوران معاصر، همچنان به عنوان هسته‌ای مرکزی و پایدار، پویایی خود را حفظ کرده است.
نتیجه‌گیری: با توسعه دسترسی‌ها و بهبود خوانایی درون محله‌ها، تعمیم هم‌پیوندی امکان‌پذیر می‌شود و ایجاد انسجام و یکپارچگی فضایی میان عناصر شهری فراهم می‌گردد؛ این تحولات منجر به احیای حیات اجتماعی از طریق حضور پذیری در فضا و تداوم ارزش‌های فرهنگی و تاریخی می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آقایی‌مهر معین، میرهاشمی‌نسب‌آستانه سیدصادق، دانشجو خسرو، خیاط زنجانی محمد. ﺗﻨﺎﻇﺮ ﺟﻠﻮهﻫﺎی ﻧﻮر در اﻧدیشهﻫﺎی ﺳﻬﺮوردی و ﻣﻌﻤﺎری دوره ﺻﻔﻮیه. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۷؛ ۸(۲):۱۲۳-۱۳۱. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-30714-fa.html
اسمعیلیان طوسی هدی، اعتصام ایرج. ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﻌﻤﺎری ﻣﯿﺮاث ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﮔﻮﻧﻪﺷﻨﺎﺳﯽ و دﺳﺘﻮرزﺑﺎن ﺷﮑﻞ ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ (ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻮردی ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎی ﻧﺴﺎﺟﯽ اﺻﻔﻬﺎن و یزد در دوره ﭘﻬﻠﻮی). نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۸؛۹(۱):۱۲-۱. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-31856-fa.html
اسماعیل زاده پریسا، مختاری طالقانی اسکندر، اصغرزاده علی. تحلیلی بر سازه های چوبی شیبدار در ساختمان‌های صنعتی شمال ایران مربوط به دوران پهلوی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛ ۱۲(۱): ۱۴۵-۱۲۸. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-59374-fa.html
اسماعیل زاده پریسا، مختاری طالقانی اسکندر، اصغرزاده علی. بازشناسی الگوی معماری کارخانه های چای در شمال ایران؛ مورد پژوهی: کارخانه های چای دوران پهلوی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛ ۱۳ (۱) :۱-۲۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-63702-fa.html
امانی مصطفی، ایرنه دل موناکو آنا، ننچینی دینا. تحلیل امکان کاربرد نظریه گوستاوو جووانونی به عنوان الگوی اقدام در بافت قدیمی و کهن شهر تاریخی تبریز. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۴):۱-۲۴. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-72846-fa.html
انصاری ثمینه، عندلیب علیرضا. الگویی نوین برای ارزیابی میزان مشارکتی بودن طرح ها، نمونه: محله خوب بخت. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۵؛۶(۱):۵-۱۷. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-3203-fa.html
بلوهری ساقی، باربرا لوچو ولریو، اعتصام ایرج. آموزه‌هایی از معماری سنتی برای آینده معماری انرژی کارا در کشور؛ مطالعه موردی: شهر یزد. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۹؛۱۰(۲):۸۵-۹۳. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-39832-fa.html
بمانیان محمدرضا، درازگیسو سیدعلی، سالم پایا. بررسی تطبیقی کاربرد نماد و نشانه در آثار معماری دوره های صفوی و معاصر ایران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۲؛۳(۲):۲۱-۱۳. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-10222-fa.html
بمانیان محمدرضا، محمدی سحر. بررسی جایگاه گنبد در الگوهای کالبدی مساجد معاصر. نقش جهان-مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. 1393؛4(3):7-16. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-9276-fa.html
بهرامی پناه امیر. معاصرسازی سبز مجتمع کارخانه سیمان ری با تاکید بر اقتصاد چرخشی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛ ۱۲(۱): ۵۸-۴۱. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-57971-fa.html
بهرامی پناه امیر، امیرزاده دانا الناز. جلوه های پایداری در معماری ایران؛ نمونه مطالعاتی: خانه مینایی تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛۱۱(۲):۱۰۰-۸۶. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-53523-fa.html
بهزادفر مصطفی، شایان نژاد عباس. ارزیـابی میزان آسیب‌پذیری ناشی از عامل دسترسی در هنگام وقوع زلزله (مطالعه موردی: محدوده مرکزی شهرداری منطقه ۶ تهران). نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۱؛۲(۲):۱۸-۷. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-5455-fa.html
بهزادفر مصطفی، مزارعی محبوبه. کاربرد تکنیک نحو فضا در تحلیل بعد فضا؛ نمونه موردی: میدان رسالت تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۴):۵۱-۷۴. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-72108-fa.html
بیگلربیگی کیمیا، صفوی سیدعلی. ارتقاء کیفیت طراحی مسیر های پیاده در محدوده تاریخی و میراثی شهر تهران با هدف توسعه گردشگری فرهنگی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛۱۴(۳):۲۹-۴۲. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-74711-fa.html
پورباقر سمیه. رویکردی طراحی مبنا به معماری سرآمد: تعامل هویت بومی و فناوری‌ها نوظهور. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۴):۱۱۱-۱۴۰. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-73303-fa.html
پورجعفر محمدرضا، دهقانی فهیمه. نقش بازآفرینی مناظر فرهنگی بر ارتقای کیفیت زندگی شهروندی نمونه موردی: مجموعه زندیه شیراز. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۰؛۱(۱):۹۴-۸۱. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-7441-fa.html&sw=
پورجعفر علی، رنجبر احسان، خرمی علی. تببین مدل نوین کیفیت های طراحی شهری فضاهای شهری زیرزمینی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۶; ۷ (۳) :۹۴-۷۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-2088-fa.html
پورجعفر محمدرضا، تقوایی علی اکبر، معروفی سکینه. جایگاه فضاهای "مذهبی اسلامی" در طرح های توسعه شهری معاصر (بررسی طرح جامع تهران و طرح های تفصیلی ۵ منطقه از تهران). نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۱؛۲(۱):۳۰-۱۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-2086-fa.html
پورزرگر محمدرضا. چشم انداز پساکرونا و زندگی دوباره پایدار برای کارخانه قند و شکر کهریزک. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛۱۱(۴):۹۵-۷۹. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-57428-fa.html
حسینی سیدامیر، بمانیان محمدرضا. دستور زبان شکل خانه‌های سنتی کاشان: بررسی ساختار شکلی و روابط فضایی ۱۹ خانه تاریخی کاشان. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛ ۱۲(۲):۲۰-۱. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-56632-fa.html
حیدری شاهین، حناچی پیروز، تیمورتاش سارا. تغییر کاربری تطبیقی میراث صنعتی، رویکردی براساس بازیافت انرژی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۸؛۹(۱):۵۳-۴۵. https://dorl.net/dor/20.1001.1.23224991.1398.9.1.5.4
خاتمی سیدمهدی. واکاوی چالش های هویت نماهای ساختمانی و نقش گروه‌های موثر در شکل‌گیری آن در شهر تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱; ۱۲(۳):۷۸-۶۳. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-59751-fa.html
خسروی محمدباقر، بمانیان محمدرضا، سیفیان محمدکاظم. نقش هویت ساز قاعده لاضرر در شکل گیری الگوی معماری اسلامی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۲؛۳(۱):۳۰-۱۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-6265-fa.html
دانشمندی محسن، تیزقلم زنوزی سعید، میرشاهزاده شروین. مقایسه انتقادی نظریه معاصرسازی در تجارب جهانی کیفیت بخشی به بافت های کهن شهری. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۱):۹۷-۱۲۲. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-66467-fa.html
دانشمندی محسن، تیزقلم زنوزی سعید، میرشاهزاده شروین. بررسی و تحلیل وضعیت معاصرسازی بناهای معاصر (۱۳۲۰ الی ۱۳۴۵) در کلانشهر تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛۱۴(۱):۹۰-۱۰۸. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-71071-fa.html
دشتکی نجمه، ماجدی حمید، حبیب فرح. تبیین چارچوب مولفه های پایداری شهری بر اساس مدل مفهومی شهر تعالی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛۱۱(۳):۱۲۷-۱۰۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-52576-fa.html
دنبلی سارا، کلانتری‌خلیل‌آباد حسین، آقاصفری عارف. ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﻮﻟﻔﻪﻫﺎی ﻫﻮیت ﻣﻨﻈﺮ ﺷﻬﺮی در ﺷﻬﺮﻫﺎی ایراﻧﯽ- اﺳﻼﻣﯽ، ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻮردی ﺷﻬﺮ ﺗﻬﺮان. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۷؛۸(۴):۲۳۰-۲۲۳. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-31770-fa.html
رحمانی هیوا، پورزرگر محمدرضا. بازشناخت ماهیت فضای معماری معاصر در میراث ایران زمین براساس خوانش فضای تغزل (فضای آشکار و پنهان) شعر حافظ. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛۱۴(۱): ۳۵-۴۷. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-63002-fa.html
رضادوست دزفولی راضیه، تابان محسن، بزاززاده حسن. بررسی تهویه آپارتمان‌های اقلیم گرم و نیمه مرطوب. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۲):۸۵-۱۰۳. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-67755-fa.html
رضایی هانیه سادات، طالبیان محمد حسن، فدائی نژاد سمیه. گردشگری تجربه محور میراث صنعتی؛ موردپژوهی: کارخانه سیمان شهرری. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛ ۱۲(۳):۹۶-۷۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-62165-fa.html
ریاحی زاده مجید، فلامکی محمد منصور، پورزرگر محمدرضا. خوانش نسبت تاریخ گرایی و مفهوم هویت در میراث معماری مدرن (۱۳۱۰-۱۳۲۰)؛ نمونه موردی: شهر تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛ ۱۲(۳):۲۱-۱. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-60342-fa.html
ستوده شیرین، قبادیان وحید. تبیین معاصرسازی و انطباق سیستمی میراث صنعتی البرز بر اساس معماری پایدار. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛۱۲(۱):۸۳-۵۹. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-58419-fa.html
ستوده شیرین، قبادیان وحید. تدوین چارچوب اقدام و معاصرسازی مجموعه ذوب آهن کرج بر اساس سامانه رتبه بندی پایداری DGNB. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۱):۴۸-۶۸. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-65141-fa.html
سلطان زاده حسین، رضائی آشتیانی سیما. ساختار فضایی معماری مهرابه های اروپا. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۰؛۱(۱):۸۰-۵۳. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-5940-fa.html
سیادتان سعیدرضا، پورجعفر محمدرضا. آزمون کاربرد گراف توجیهی در معماری ایرانی-اسلامی؛ نمونه های موردی: خانۀ رسولیان یزد، خان های در ماسوله. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۳؛۴(۳):۳۹-۲۷. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-4527-fa.html&sw=
فردپور سارا. تقابل و تعامل اصالت معنایی و مصالح مدرن ساختمانی در آثار معماری امروز ایران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱; ۱۲(۳):۶۲-۴۲. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-59859-fa.html
قندچی آرش، بهزادپور محمد، کلانتری میترا. کارکرد سامانه اعتبار و عملکرد معماران طراح؛ با تاکید بر دستگاه ادراکی مورد نظر علامه طباطبایی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۴):۲۵-۴۸. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-72769-fa.html
قندچی آرش، بهزادپور محمد، کلانتری میترا. بررسی ضرورت و جایگاه میانجی حسّی در مبادی سامانه ادراک انسان مبتنی بر نظریه علامه طباطبایی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛ ۱۴(۳):۱-۲۸. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-75303-fa.html
کریمی فاطمه، جلیلی صدراباد سمانه، برجی فاطمه. بررسی تأثیر تغییر کاربری ابنیه تاریخی در پایداری محیطی؛ نمونه مطالعاتی: سرای کاظمی شهر تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛ ۱۱(۲): ۶۶-۸۵. https://dorl.net/dor/20.1001.1.23224991.1400.11.2.4.9
لطیفی محمد، دیبا داراب. داده کاوی ساختار فضایی مسکن بومی قاجار؛ نمونه موردی: خانه جنگجویان اصفهان. نقش جهان مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. 1399؛10(3):171-163. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-43890-en.html

  • تاریخ دریافت 28 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 20 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 12 شهریور 1405