جایگاه تقلید و نوگرایی و سطوح آن در معماری معاصر ایران: اصالت سنجی ده اثر شاخص با رویکرد تصمیم‌گیری چندمعیاره (AHP–TOPSIS)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران
10.48311/bsnt.2026.118881.82914
چکیده
اهداف: این پژوهش با هدف روشن‌سازی مرزهای مفهومیِ تقلید (کپی‌کردن)، الگوبرداری (استخراج الگو)، محاکات (بازآفرینیِ جوهره) و اقتباس (انطباق/تملکِ انتقادی) و نیز سنجش اثرگذاری هر یک بر «پیوند اثر با اصول و هویت» انجام شد؛ چراکه در سده‌ی اخیر، «نوگرایی» در آموزش و نقد هنر ـ و به‌تبع آن معماری ـ گاه به‌صورت دوگانه‌ی ساده‌سازی‌شده‌ی «تقلید/نوآوری» بازنمایی شده است؛ دوگانه‌ای که هم می‌تواند به رواج کپی‌کاری صوری بینجامد و هم به افراط در نوآوریِ فرمالِ گسسته از اصول، زمینه و هویت.
روش‌ها: طرح پژوهش آمیخته (کیفیکمّی) است: در بخش کیفی، چارچوب نظری از ادبیات نظری و نقد معماری استخراج و سپس ده اثر شاخص معماری ایران بر اساس چهار مقوله‌ی یادشده تحلیل شد. برای رتبه‌بندی آثار، مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره (AHP–TOPSIS) به کار رفت.
یافته‌ها: نتایج نشان داد برج آزادی، مجموعه ورزشی رفسنجان و موزه ایران باستان بالاترین نزدیکی به گزینه ایده‌آل را دارند و برج قوامین و مرکز تجاری شیراز در پایین‌ترین رتبه قرار می‌گیرند. یافته‌های مدل‌یابی معادلات ساختاری (SEM) نیز نشان داد اقتباس (β=0.39)، الگوبرداری (β=0.24) و محاکات (β=0.18) اثر مثبت و تقلید صرف (β=-0.31) و افراط در نوآوری فرمال (β=-0.27) اثر منفی بر پیوند اثر با اصول/هویت دارند؛ همچنین تقلید، افراط در نوآوری فرمال را تقویت می‌کند (β=0.21).
نتیجه‌گیری: نوآوریِ واجد مشروعیت فرهنگی، زمانی تقویت می‌شود که از سطح کپی‌برداری صوری عبور کرده و به الگو، معنا و زمینه (در قالب محاکات و اقتباس) متصل بماند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آقایی‌مهر معین، میرهاشمی‌نسب‌آستانه سیدصادق، دانشجو خسرو، خیاط زنجانی محمد. ﺗﻨﺎﻇﺮ ﺟﻠﻮهﻫﺎی ﻧﻮر در اﻧدیشهﻫﺎی ﺳﻬﺮوردی و ﻣﻌﻤﺎری دوره ﺻﻔﻮیه. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۷؛ ۸(۲):۱۲۳-۱۳۱. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-30714-fa.html
اردبیلچی ایلقار، حقیر سعید، مظاهریان حامد، خاقانی سعید. مطالعه‌ی اسناد سازمان‌های بین‌المللی در تدوین رویکردهای طراحی میان بافت تاریخی در دوران معاصر. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛۱۴(۱):۶۶-۸۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-69270-fa.html
اسمعیلیان طوسی هدی، اعتصام ایرج. ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻣﻌﻤﺎری ﻣﯿﺮاث ﺻﻨﻌﺘﯽ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﺗﺮﮐﯿﺒﯽ ﮔﻮﻧﻪﺷﻨﺎﺳﯽ و دﺳﺘﻮرزﺑﺎن ﺷﮑﻞ ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ (ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻮردی ﮐﺎرﺧﺎﻧﻪﻫﺎی ﻧﺴﺎﺟﯽ اﺻﻔﻬﺎن و یزد در دوره ﭘﻬﻠﻮی). نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۸؛۹(۱):۱۲-۱. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-31856-fa.html
اسماعیل زاده پریسا، مختاری طالقانی اسکندر، اصغرزاده علی. تحلیلی بر سازه های چوبی شیبدار در ساختمان‌های صنعتی شمال ایران مربوط به دوران پهلوی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛ ۱۲(۱): ۱۴۵-۱۲۸. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-59374-fa.html
اسماعیل زاده پریسا، مختاری طالقانی اسکندر، اصغرزاده علی. بازشناسی الگوی معماری کارخانه های چای در شمال ایران؛ مورد پژوهی: کارخانه های چای دوران پهلوی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛ ۱۳ (۱) :۱-۲۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-63702-fa.html
امانی مصطفی، ایرنه دل موناکو آنا، ننچینی دینا. تحلیل امکان کاربرد نظریه گوستاوو جووانونی به عنوان الگوی اقدام در بافت قدیمی و کهن شهر تاریخی تبریز. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۴):۱-۲۴. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-72846-fa.html
بهرامی پناه امیر. معاصرسازی سبز مجتمع کارخانه سیمان ری با تاکید بر اقتصاد چرخشی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛ ۱۲(۱): ۵۸-۴۱. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-57971-fa.html
 بهرامی پناه امیر، امیرزاده دانا الناز. جلوه های پایداری در معماری ایران؛ نمونه مطالعاتی: خانه مینایی تهران. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛۱۱(۲):۱۰۰-۸۶. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-53523-fa.html
بهنوا بابک، پورزرگر محمدرضا. نقش مصالح نوین ساختمانی بر پویایی نما در چهار دهه اخیر معماری ایران ۱۳۵۹-۱۳۹۹. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛۱۱(۳):۶۶-۴۹. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-52431-fa.html
بهنوا بابک، پورزرگر محمدرضا. واکاوی نقش فناوری‌های نوین بر ساختار کالبدی ساختمان‌های منتخب معماری معاصر ایران ۱۳۶۰-۱۴۰۰. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛ ۳(۱):۳۰-۴۷. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-63875-fa.html
حقیقت‌بین مهدی، بیداربخت نیلوفر. اﻓﺰایش ﻣﺴﺮتﺑﺨﺸﯽ در اﺣﯿﺎی ﻣﻨﺎﻇﺮ ﭘﺴﺎﺻﻨﻌﺖ. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۸؛۹(۱):۶۵-۵۵. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-25953-fa.html
پورباقر سمیه. رویکردی طراحی مبنا به معماری سرآمد: تعامل هویت بومی و فناوری‌ها نوظهور. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۴):۱۱۱-۱۴۰. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-73303-fa.html
پورجعفر محمدرضا، دهقانی فهیمه. نقش بازآفرینی مناظر فرهنگی بر ارتقای کیفیت زندگی شهروندی نمونه موردی: مجموعه زندیه شیراز. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۰؛۱(۱):۹۴-۸۱. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-7441-fa.html&sw=
پورزرگر محمدرضا. چشم انداز پساکرونا و زندگی دوباره پایدار برای کارخانه قند و شکر کهریزک. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۰؛۱۱(۴):۹۵-۷۹. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-57428-fa.html
پورجعفر محمدرضا، تقوایی علی اکبر، معروفی سکینه. جایگاه فضاهای "مذهبی اسلامی" در طرح های توسعه شهری معاصر (بررسی طرح جامع تهران و طرح های تفصیلی ۵ منطقه از تهران). نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۱؛۲(۱):۳۰-۱۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-2086-fa.html
خسروی محمدباقر، بمانیان محمدرضا، سیفیان محمدکاظم. نقش هویت ساز قاعده لاضرر در شکل گیری الگوی معماری اسلامی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۲؛۳(۱):۳۰-۱۹. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-6265-fa.html
رهبرنیا زهرا، روزبهانی رویا. تجلی نور خُرَّه با ابعادی هنری و عرفانی در معماری ایرانی- اسلامی با تاکید بر آراء شیخ شهاب الدین سهروردی. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۳؛ ۴(۱):۷۴-۶۵. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-3960-fa.html
ستوده شیرین، قبادیان وحید. تبیین معاصرسازی و انطباق سیستمی میراث صنعتی البرز بر اساس معماری پایدار. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۱؛۱۲(۱):۸۳-۵۹. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-58419-fa.html
ستوده شیرین، قبادیان وحید. تدوین چارچوب اقدام و معاصرسازی مجموعه ذوب آهن کرج بر اساس سامانه رتبه بندی پایداری DGNB. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۲؛۱۳(۱):۴۸-۶۸. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-65141-fa.html
طهموری علی، منصوری بهروز، عزیزی شادی. وجه نمادین فناوری در تولید میراث معماری معاصر. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی ۱۴۰۱؛ ۱۲(۳):۴۱-۲۲. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-61722-fa.html
طهموری علی، منصوری بهروز، عزیزی شادی. وجوه تاثیرگذار فناوری نوین در شکل‌گیری نمای ساختمان های آیکونیک معاصر. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛۱۴(۱):۴۸-۶۵. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-70097-fa.html
عابدینی حامد، آیوازیان سیمون، دیبا داراب. تبیین مدل نظری جایگاه معماری در ارتقاء کیفیت‌های کالبدی فضاهای عمومی به‌مثابه میراث شهری معاصر. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۴۰۳؛۱۴(۳):۴۳-۶۲. https://bsnt.modares.ac.ir/article-2-75267-fa.html
کاملنیا حامد. رویکرد معماری جمعی در طراحی مجموعه های مسکونی؛ تحلیل و بررسی روش های مشارکت جمعی در معماری مسکن دوران معاصر. نقش جهان - مطالعات نظری و فناوری های نوین معماری و شهرسازی. ۱۳۹۲؛۳(۲):۷۳-۶۳. http://bsnt.modares.ac.ir/article-2-1186-fa.html

  • تاریخ دریافت 28 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 07 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 23 خرداد 1405